Geschiedenis, kunst en erfgoed in Lippenhuizen e.o.

Door Gerhild van Rooij

 

75 HUWELIJK KLAAS EN DUTJE ZANDSTRA, OUDERS VAN EVERT ZANDSTRA (3)

21 mrt 2024 | Geschiedenis

Klaas Zandstra, Zwagen
Klaas Alberts Zandstra, de vader van de bekende auteur en schoolmeester Evert Zandstra, is geboren in het Friese wegdorp Langsweagen, in Nederlands Langezwaag, in gemeente Opsterlân of Opsterland. Het Friese woord sweach, en Nederlandse zwaag staat voor weiland. Langezwaag ligt op de grens tussen zand- en veengronden in veenontginningsgebied. Het dorp lag tegen de westelijke gemeentegrens Aengwirden, dat bij de herindeling in 1934 samen met de aan het zuiden aan Opsterland grenzende gemeente Schoterland en een deel van gemeente Haskerland werd opgenomen in gemeente Heerenveen. Langsweagen, ten zuidwesten van de Gordyk of Gorredijk, bestaat nog, het destijds oostelijk gelegen dorp Kortsweagen, Kortezwaag is in 1962 opgenomen in Gorredijk.

Dutje Busaan, Zuidelijke Friese Wouden
Klaas zijn bruid, Dutje Busaan, komt oorspronkelijk uit het boerendorp de Himrik, in Nederlands de Hemrik. Het dorp tussen Drachten en Donkerbroek ligt ten zuiden van gemeente Smallingerland in de Zuidelijke Friese Wouden of Súdlike Fryske Wâlden aan de weg Bakkeveen – Wynjeterp of Wijnjeterp (opgegaan in Wynjewâld, Wijnjewoude) – Lippenhuizen – Gorredijk of De Gordyk. Deze doorgaande weg heet in de Hemrik de Binnenwei en is nog altijd de kern van het in de late Middeleeuwen op een zandrug ontstane dorp, tussen de heide in het noorden en het hoogveen in het zuiden. De Opsterlandse vaart ten zuiden van de Hemrik verbindt het dorp met de turfroute en de dorpen Lippenhuizen, Gorredijk en Terwispel.

Onvermogenden
Klaas Zandstra woonde als arbeider in Lippenhuizen en Dutje Busaan, woonde er ook en werkte er als dienstmeid, maar hebben een zeer laag inkomen. Anno 1843 waren er al enkele overheidsregelingen voor minvermogenden, in die tijd onvermogenden genoemd. Klaas en Dutje moesten een certificaat van onvermogen aanvragen om te kunnen trouwen. De bij wet vastgelegde regeling voor onvermogenden kon alleen toegepast worden wanneer burgemeester van Opsterland, A.G. Smijter, nadat hij onderzoek had laten doen naar de aanvragers, de aanvraag goedkeurde. Op het ambtelijk document is online en zwart op wit nog altijd te lezen dat Everts ouders op het tijdstip van trouwen, arm waren:
“VRIJ VAN ZEGEL – Wet van 3 October 1843 (Staatblad No. 47.) –

CERTIFICAAT VAN ONVERMOGEN.
De BURGEMEESTER van OPSTERLAND, certificeert bij deze op getuigenis van Harm Blom  en Rink van der Velde, gemeenteveldwachters wonende te Opsterland meerderjarige en bij ons bekend als geloof verdienend personen, binnen deze Gemeente, dat Klaas Zandstra, arbeider, en Dutje Busaan, dienstmeid, beiden wonend te Lippenhuizen wegens hunnen behoeftige omstandigheden niet in staat zijn om de kosten te betalen, welke zouden vallen op de bewijsstukken, die bij de voltrekking van hun voorgenomen huwelijk vereischt worden, en zij alzoo ten volle aanspraak hebben op de voorregten en vrijstellingen bij de wet van 3 Oktober 1843, (Staatblad , Mo 47), aan behoeftige personen bij het aangaan van en huwelijk toegekend.

Waarvan Certificaat door mij is opgemaakt en met de getuigen na gedane voorlezing getekend. BEETSTERZWAAG, den 1 februari 1894.

De burgemeester voornoemd VRIJ VAN ZEGEL Wet van 3 October 1843 (Staatblad No. 47.)

De burgemeester voornoemd  A.G. Smijter
Handtekening der getuigen  H. Blom,  RvdVelde”

Huwelijksregister
Op Alle Friezen staat in Burgerlijke Stand Opsterland, boek Deel 2040. Periode 1894. Opsterland, 16 februari 1894, ook het ‘Huwelijksregister 1894, aktenummer 3’:
“No 3. In het jaar eenduizend achthonderd vier en negentig, den zestienden dag der maand Februari zijn voor ons ondergeteekende, Ambtenaar van den Burgerlijken Stand der gemeente Opsterland, provincie Friesland, gecompareerd:
Klaas Zandstra oud drie en twintig jaren, geboren te Langezwaag arbeider wonende te Lippenhuizen, meerderjarige zoon van Albert Klazes Zandstra, arbeider en van Janke Johannes de Boer, zonder beroep, echtelieden, wonende te Lippenhuizen en Dutje Busaan, oud drie en twintig jaren, geboren te Hemrik, dienstmeid, wonende te Lippenhuizen, meerderjarige dochter van Evert Annes Busaan, arbeider, en van Jetske Fokkes de Boer, zonder beroep, echtelieden wonend te Wijnjeterp die ons verzocht hebben het door hen voorgenomen huwelijk te voltrekken, waarvan de afkondigingen op Zondagen den vierden en elfden Februari dezes jaars alhier zonder stuiting hebben plaats gehad.
En hebben de comparanten tot dat einde aan ons overgelegd: Ten eersten: Hunne Geboorteacten Ten tweeden: Certificaat, van voldoening aan de militie.
De wederzijdsche ouders der comparanten hierbij tegenwoordig hebben ons verklaard in dit huwelijk toestemmend.”

Bronnen in tekst en illustraties
1 Klaas Zandstra, Zwagen: Kuiperkaart ‘Provincie Friesland, gemeente Opsterland’, 1866 Uitgave: Hugo Suringar te Leeuwarden. Detail Langezwaag en Kortezwaag
2 Dutje Busaan, Zuidelijke Friese Wouden: Idem, detail weg van de Hemrik, Wijjnjeterp, Lippenhuizen, Gorredijk
3 Onvermogen: Handtekening burgemeester van gemeente Smallingerland G.A. Smijter (4)
4 Certificaat van Onvermogen: certificaat, 1894, betreft Klaas Zandstra en Dutje Busaan.
5 Huwelijksregister: 1894, BS aktenummer 3, inschrijving huwelijk Klaas en Dutje Zandstra, Lippenhuizen